رودخانه بلخاب

تاریخچه رود خانه بلخاب

الف) رود بلخاب در کتب تاریخی: رود بلخاب در لسان تاریخ و كتب جغرافیایی مشهور و معروف است. چنانچه در كتاب باخترآمده است كه این رود از كوههای چند ولایت در شمال افغانستان سرازیر میشود و در مسیر راه، به هم پیوسته شده و در نهایت رود بزرگ بلخ آب را تشكیل میدهند.

این رود در ادوار تاریخی و زمانهای گذشته نامهای مختلف به خود گرفته است. چنانچه در منابع یونانی از آن به عنوان باكتروس یاد می¬كنند و در برخی منابع به عنوان رود تجن (یا اوچوس) خوانده شده و بنام اكسوس نیز یاد شده است.

احمد سامی در مقاله جغرافیای باختر به نقل از «استرابو» سیاح و نویسندة یونانی دربارة رود تجن و رود بزرگ بلخ و اوصاف آن می نویسد: رود بلخاب (یا اچوس یا تجن) از سمت شمال غرب كوههای «پارو» یا «سوس» سرچشمه گرفته و بسوی شمال غرب جریان داشته و از «باكتریا» وهرگانیه گذشته است.

در منابع اسلامی نیز رود «اچوس» یا «تجن» بنام رود بلخ یا رود بلخاب شناخته شده است. و آن قسمتی كه از آن به صورت نهری جدا گردیده و به طرف مركز بلخ می رفت بنام «ده آس» یا «ده آسیاب» مشهور بوده است.

ابن حوقل در كتاب حدود العالم در باره رود بلخاب می نویسد: رود بلخ و نهر بلخ از نشیب شمال انتهای غرب كوه بابا منبع می گیرد. و كوه بابا در بین سلسله جبال منطقه و ضعیت نسبتاً مركزی دارد و از هندوكش توسط دره بامیان جدا میگردد و كوه بابا تقریباً به خط مستقیم از شرق به غرب امتداد یافته و تا به جنوب شرق كوه حصار می رسد. و قلل این كوه اكثراً از برف پوشیده است. و قله معروف آن بنام شاه فولاد است كه ارتفاع آن حدود 5140 می باشد و تمام قلل این كوه از برف پوشیده شده است كه شرایط خوب ذخیره آب را بوجود آورده است. از این جهت رودهایی كه از این كوه سرچشمه میگیرند، اغلب دارای جریان آب دائمی هستند.

رود بلخاب از نشیب شمال این كوه سرچشمه گرفته و جریان دارد تا به بند امیر می رسد و بعد مسیر خود را از سمت شمال به عرب تغییر می دهد و در مسیر راه از دره ها و تپه ها گذشته تا به بلخاب و در نهایت به بلخ و حوالی آن «مزار شریف» میرسد. در اطراف بلخ زمینهایی را آبیاری نموده و در جریان خود ادامه می دهد و از جنوب غربی شهر تاریخی و قدیمی بلخ عبور نموده تا در نتیجه به شهر آقچه می رسد.

البته جغرافیا نویسان عرب می نویسند: رود بلخاب از جنوب دروازه نوبهار می گذشته تا به منطقة آقچه رسیده و زمینهای منطقه را آبیاری میكرده است.

ب) رود بلخ آب از منظر جغرافیدانان: رود بلخ آب از نظر محققین، گردشگران و سیاحان یونانی قبل از میلاد مسیح تا دوره اسلامی ابن بطوطه به رود بلخ اشاره كرده اند و آن را به صافی، پاكی و دور از لجن توصیف نموده اند، رود بلخ آب از مكانهای بالا و محیط های بهداشتی و بدون آلودگی به لجن بوجود آمده است. به علت آنكه از بالای سخره ها و از میان دره ها عبور می كند و از چشمه سارها سرچشمه میگیرد، كه از دهانه آن تا بلخ 10 منزل راه است. و آنچه كه حكما در اوصاف آبها گفته اند در آب بلخ آب وجود دارد.

پاكی و ثمربخش بودن آب بلخ آب به علت عبور از تیغ های بلند و لابلای سنگهای بزرگ و كوچك است. رود بلخ آب از سرچشمه تا پایانش جویبارهای متعددی دارد كه او را از نظر كمی و كیفی برتری می بخشد و اینك نهرهای كه به او افزوده می شود اشاره میگردد.

رودخانه آب بلخ آب از طریق اندرآب و تونج عبور و تا بلخ و قلمرو مزار شریف امروزی می رسد و در بلخ كه می رسد به هیجده نهر تقسیم میگردد. این رود خانه از سرچشمه تا پایانش جویبارهای متعددی دارد كه او را از نظر كمی و كیفی برتری می بخشد.

آب بلخ از مسیرهای پل برق، آق كپرك، شولگر، مزار شریف، بلخ و تا آقچه از توابع ولایت شبرغان می رسد كه مناطق وسیع را مشروب می سازد.

گفتنی است كه در منابع تاریخی و جغرافیایی از رود بلخاب نام برده شده است و بنابر اطلاعات كتاب حدود العالم، رود بلخ آب به دوازده نهر جداگانه تقسیم می شود و اكثر منابع از هیجده نهر نام برده اند و این میرساند كه طی هفتصد سال پس از تألیف حدود العالم محل توزیع رود بلخاب شش نهر تازه احداث شد.

ج) انشعابات رود خانه بلخاب :

1- نهر شاهی: این بر اساس برخی از منابع وقف آستان مقدس شاه ولایت می باشد و نیز قریه هایی كه از نهر شاهی سیراب می شوند عبارتنداز: التیمور، دولت آباد، بیش، تیفاج، عبدانه، باب شاهو، خان آباد، ده آب، چقور، ده ارباب، نوآباد و تالیغ.

2- نهر قدر: این نهر به 17 روستا آب می رساند.

3- نهر قزل رباط: سه قریه را آبیاری می كند.

4- نهر سیاه جرد «سیاه گرد» 16 قریه را مشروب می سازد.

5- نهر بلخ: حدود 21 قریه را آبرسانی می كند.

6- نهر مشتاق: این نهر احتمالا با نام حاكم سابق بلخ احمد مشتاق كه از طرف سلطان حسین منصوب گردیده بود، ارتباط دارد.

7- نهر عبد الله، 10 قریه را آبرسانی می كند.

8-نهر بهشور، 10 قریه را مشروب می كند.

9- نهر آدینه مسجد: این نهر به 13 قریه آب میرساند. 10- نهر قراچه به 8 قریه آبرسانی می كند.

10- نهر بوژه كیك، 5 روستا را آب می دهد.

11- نهر شیخ مبارك، 10 قریه را آبرسانی می كند.

12- نهر فیض آباد 10 قریه را آب می رساند.

13- نهر علی آباد 8 قریه را آب می رساند.

14-نهر دستجرد، 10 قریه را آب می رساند.

15- نهر چمتیل «چمتال» 13 قریه و دیگر نهرهای كوچك که در مسیر حركت رود بلخآب 271 قریه مشروب می گردد.

تلخیص از سفرنامه سید طالب مروج بلخابی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s